تنزل جایگاه مدرک تحصیلی

تنزل جایگاه مدرک تحصیلی

صحبت‌های روزهای گذشتة علیرضا بیرانوند، دروازه‌بان مشهور تیم ملی، در خصوص تحصیل در مقطع دکتری حواشی خاص خود را به همراه داشت. علی‌رغم اینکه بسیاری به این موضوع پرداختند اما جامعه واکنش چندان عجیبی نسبت به این موضوع از خود ارائه نکرد. به نظرم یکی از مهم‌ترین دلایل این واکنش نسبتاً کم‌شور و حرارت، لوث شدن مدارک تحصیلی در ایران است که دامنة آن تا آخرین نقطعة تحصیل، یعنی مدرک دکتری، امتداد پیدا کرده است. افزایش افسارگسیختة مراکز آموزش عالی، خصوصاً در دهة گذشته و به تبع آن افزایش سرسام‌آور تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی طی یک دهة اخیر نشانگر کاهش تدریجی ارزش مدارک تکمیلی در ایران است. بنا بر آمار منتشر شده از سوی وزارت علوم، تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی طی یک بازة زمانی 16 ساله از سال 1386 تا 1402 تقریباً 3.5 برابر شده است (از حدود 217 هزار به حدود 766 هزار). این افزایش تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی نشان می‌دهد که بسیاری از مراکز آموزش عالی، معیارهای خود برای ورود به مقاطع تکمیلی را تنزل داده‌اند تا بتوانند پذیرای تعداد بیشتری از افراد باشند. این تنزل کیفیت اثر خود را بر جامعه گذاشته است. از شوخی‌های روزمره با مدارک تحصیلی و دانشگاه‌ها تا گرایش بیشتر بازار کار به مهارت به‌جای مدرک تحصیلی، گواه کاهش تدریجی اهمیت این موضوع است. احترامی که چندین دهة گذشته به فارغ‌التحصیلان مقطع دکتری گذاشته می‌شد، امروز دیگر معنایی ندارد. به گمان برخی، ورود و تعدد مراکز آموزش عالی غیردولتی موجب تنزل اهمیت مقاطع تحصیلات تکمیلی شده است. کلاس‌های 30 و 40 نفرة دکتری در برخی رشته‌ها در دانشگاه‌های آزاد و غیردولتی نشان می‌دهند که منطق درآمدزایی از منطق علم‌افزایی پیشی گرفته است. امروزه، در گفت‌وگو با دانشجویان کارشناسی یا افرادی که مدت‌ها پیش فارغ‌التحصیل شده‌اند در می‌یابیم که بسیاری از آنها تمایل دارند که تحصیلاتشان را تا رسیدن به مدرک دکتری ادامه دهند. این موضوع در حالی اتفاق می‌افتد که مدرک دکتری، دست‌کم در گذشتة ایران و در بسیاری از کشورهای جهان، دلالت بر تسلط فرد در رشته‌ای خاص است. Ph.D. یا همان Doctor of philosophy بیانگر آن است که فرد در رشته‌ای خاص به مقام شناخت ریشه و بنیان‌های آن رشته دست یافته است. با وجود این، نیک می‌دانیم که بسیاری از هم‌وطنانمان که این مدرک را کسب کرده‌اند یا در حال کسب این مدرک هستند، نه‌تنها به ریشه‌ها و بنیان‌های رشتة خود تسلط ندارند بلکه ممکن است از درک ابتداییات آن رشته هم عاجز باشند. به نظر می‌رسد تا زمانی که سیاست آموزش تکمیلی در ایران تغییر اساسی نکند، با موجی از بی‌توجهی و بی‌اهمیتی نسبت به فارغ‌التحصیلان دانشگاهی روبه‌رو خواهیم بود. در این مسیر قطعاً خشک و تر با هم خواهند سوخت. فرقی نمی‌کند شما واقعاً با علاقه و دانش وارد تحصیلات تکمیلی شده باشید یا صرفاً با پرداخت هزینه‌های هنگفت، توجه جامعه نسبت به این حوزة معرفتی کاهش شدید پیدا کرده است. شاید به همین خاطر است که در بسیاری از آگهی‌های شغلی، مجموعة مهارت‌ها جایگزین مدرک تحصیلی شده‌اند. امروز دیگر کارفرماها به‌دنبال جذب افراد دارای مدرک تحصیلی بالاتر نیستند بلکه به دنبال کارجویانی می‌روند که مهارت‌های بیشتری دارند. خود این امر گویای آن است که دانشگاه‌ها، با توجه به تنزل معیارهای ورودی و کیفیت آموزش، نتوانسته‌اند نیروی متخصص برای بازار کار تولید کنند. 

این مطلب بازنشر یادداشت ایشان در روزنامه آرمان میباشد.